ติลา (Thila) วิญญาณศักดิ์สิทธิ์ผู้นำทางและปกป้องมนุษย์ ประเทศบูร์กินาฟาโซ

            ติลา (Thila) เป็นกลุ่มวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ในตำนานของชาวโลบิ (Lobi) ที่อาศัยอยู่ในประเทศบูร์กินาฟาโซ ทวีปแอฟริกา โดยปกติแล้วจะไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่บางครั้งก็จะมาให้เห็นในรูปร่างของสัตว์หรือมนุษย์ถึงแม้ว่าจะเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยากก็ตาม

            เชื่อกันว่าติลามีจิตใจที่ดีและมีเมตตา จะรับเครื่องบูชาจากมนุษย์ในโอกาสพิเศษต่าง ๆ ของมนุษย์ เช่น วันเกิด วันแต่งงาน นอกจากนี้ ติลายังมีพลังเหนือธรรมชาติในการมอบฝน การคลอดบุตรให้กับมนุษย์ แต่ในขณะเดียวกันถ้าหากฝ่าฝืนข้อห้ามติลาก็ยังสามารถสร้างความหายนะให้กับทั้งชุมชนได้เช่นกัน อีกทั้งยังเป็นวิญญาณที่มีความสามารถในการด้านทักษะงานไม้ที่น่าประทับใจ ซึ่งติลาสามารถที่จะแบ่งออกได้หลายประเภทสังเกตได้จากรูปสลักในศาลเจ้า ดังต่อไปนี้

• บาทีบา คัวร์ (Bateba Phula) รูปแบบร่างมนุษย์ในท่ายืนแข็งทื่อ อยู่ประจำในบ้านทั่วไป
• บาทีบา ทีคัวร์ (Bateba Ti Puo) วิญญาณผู้พิทักษ์ที่ทำหน้าที่ปกป้องผู้คนจากความชั่วร้าย มีลักษณะยกแขนขึ้น
• อา ธิล ดอร์กา (A Thil Dorka) เป็นที่เก็บติลาที่มีความทรงพลังมากเป็นพิเศษ เป็นรูปปั้นคล้ายมนุษย์ที่มีสองหัว บ่งบอกถึงความสามารถของวิญญาณในการดูแลหลายสถานที่ในเวลาเดียวกัน

 

การปรากฏตัวและพฤติกรรมของติลา

            ติลามีบทบาทเป็นอย่างมากในศาสนาของชาวโลบิแบบดั้งเดิม วิญญาณเหล่านี้ไม่ใช่เทพเจ้าจริง ๆ แต่ก็มีความหมายที่ใกล้เคียงกับเทวดาหรือวิญญาณของบรรพบุรุษ ทำหน้าที่ในการให้ความคุ้มครองมนุษย์ คอยแนะนำการปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องให้กับผู้คน

            ปกติแล้วติลาจะทำการติดต่อสื่อสารกับมนุษย์ผ่านทาง “ธิลดาร์” (Thildar) นักทำนายที่ทำหน้าที่ติดต่อกับวิญญาณโดยตรง (บทบาททางสังคมของคนเหล่านี้ใกล้เคียงกับหมอผีในประเพณีของชาวอเมริกันพื้นเมืองบางเผ่า) ซึ่งตามกฎแล้วจะต้องเป็นเพศชายเสมอและมีจำนวนเพียง 1-2 คน ต่อชุมชนเท่านั้น

            ธิลดาร์จะทำการสื่อสารกับติลาหลังจากนั้นก็จะทำการถ่ายทอดเจตนารมรวมปถึงแนวทางปฏิบัติ ข้อห้ามในเรื่องต่าง ๆ เช่น การแต่งกาย การมีเพศสัมพันธ์ การล่าสัตว์ เป็นต้น ในบางครั้งติลาก็อาจจะเรียกร้องให้มีการจัดงานเลี้ยงรื่นเริง งานฉลองหรือห้ามไม่ให้ผู้คนทำบางสิ่งอย่างเด็ดขาด

            เชื่อกันว่าติลาอาศัยอยู่ในรูปแกะสลักไม้แบบพิเศษทางศาสนาที่เรียกกันว่า “บาทีบา” (Bateba) ซึ่งมักจะตั้งอยู่ในศาลเจ้าที่ถูกสร้างขึ้นมาสำหรับติลาโดยเฉพาะ การวางบาทีบาเอาไว้ในศาลเจ้าจะช่วยเพิ่มพลังความสามารถให้กับติลาจนสามารถปรากฏตัวในโลกใบนี้ได้มากยิ่งขึ้น ส่งผลให้ช่วยปกป้องผู้คนจากความชั่วร้าย ซึ่งหากติลาต้องการศาลก็จะติดต่อผ่านทางธิลดาร์พร้อมกับคำแนะนำว่าให้สร้างศาลขึ้นที่ไหนและอย่างไร

 

ต้นกำเนิดของติลา

            เมื่อนานมากแล้วเทพสูงสุด “เทนบาร์” (Tangba) ได้ทำการสร้างโลก ผืนดิน ทะเลและมนุษย์ขึ้นมา แต่มนุษย์กลับปรารถนาผู้หญิงทำให้ในไม่ช้าก็เริ่มทำการต่อสู้กันเพื่อแย่งชิงผู้หญิง ในที่สุดเทพเจ้าก็เบื่อหน่ายกับสิ่งนี้และถอนตัวไปจากโลกของมนุษย์ อย่างไรก็ตาม ก่อนที่จะจากไปเทนบาร์คิดว่าควรมีใครสักคนคอยทำหน้าที่นำทางและดูแลมนุษย์จึงได้สร้างติลาขึ้นมาจากธรรมชาติ